Kambodża

ANGKOR

Największe miasto świata sprzed rewolucji przemysłowej, które nagle opustoszało i zniknęło na kilka wieków w dżungli. Angkor we współczesnym języku khmerskim oznacza stolicę i święte miasto. Oba te określenia pasują do miasta wydartego tropikalnemu lasowi. Zaczyna się w I wieku p. n. e. Wtedy na terenie dzisiejszej Kambodży, Tajlandii i części Półwyspu Malajskiego powstało państwo Funanów, ze stolicą w pobliżu późniejszego Angkoru. W VI wieku, gdy Funan osłabł, jego imperium przejęło wasalne dotąd królestwo Czenli i rozszerzyło swoje włości na cały płw. Malajski. A w VIII wieku Czenli podporządkowała sobie jawajska dynastia Sailendra, twórcy innego cudu, Borobuduru. W 802 roku Dżajawarman II przepędził Jawajczyków i na górze Mahendra (dziś Phnom Kulen, święta góra Khmerów) ogłosił się cakravarti, czyli wszechwładnym królem, będącym także bogiem. Kolejni władcy rozszerzali granice imperium i także zmieniali stolice. Aż na początku XII w. król Surjawarman II zbudował Angkor Wat, świątynię Wisznu, będącą także jego grobem. Po prawie czterdziestu latach wojen domowych (ale także systematycznej rozbudowy Angkor Wat) Dżajawarman VII stabilizuje państwo i rozszerza jego granice na cały Półwysep Indochiński. Jak przystało na władcę potężnego imperium, stolicę rozbudowuje do niesamowitych wręcz rozmiarów. Powstają otoczone murem miasto Angkor Thom, świątynie: Bajon, Ta Prohm, Preah Khan. Świątynia w kształcie piramidy z X wieku Phimeanakas zostaje przebudowana na pałac królewski. Przed nowym pałacem powstają ogromne tarasy do organizowania uroczystości. Stolica liczy ponad milion mieszkańców. W tym czasie w Krakowie mieszka 12 tys. osób, w Paryżu i Londynie po 25 tys., w Rzymie 30 tys., w Mediolanie i Florencji po 70 tys. a w Konstantynopolu 200 tys. Śmierć Dżajawarmana VII w roku 1218 jest początkiem kilkusetletniego, powolnego upadku państwa. W 1432 r. miasto najeżdżają i łupią Tajowie. Centrum państwa przeniosło się do dzisiejszego Phnom Penh. Wbrew późniejszym twierdzeniom, Angkor się nie wyludnił całkowicie od razu. Jeszcze w końcu XVI wieku Angkor odwiedzali portugalscy misjonarze. Przytłoczeni jego ogromem byli przekonani, że to dzieło Aleksandra Wielkiego albo Rzymian. Potem wszakże miasto rzeczywiście się wyludniło. A dlaczego? Najprawdopodobniej z kilku powodów. Pierwszym był odpływ specjalistów od konserwacji skomplikowanego systemu irygacyjnego do nowej stolicy. Ci co pozostali nie byli w stanie ogarnąć tego wszystkiego i nie konserwowane albo popsute urządzenia nie działały. Poza tym wycięcie w całej okolicy lasów sprawiło, że obfite deszcze wymywały glebę, która zamuliła kanały. A ryż, podstawa wyżywienia m. in. Khmerów, bez sprawnego systemu nawadniania nie chce rosnąć. Ale kiedy to nastąpiło – nie wiadomo. Prawdopodobnie nie wcześniej niż kilkadziesiąt lat po najeździe Tajów. Po przeniesieniu stolicy do Phnom Penh w 1432 r. miasto stopniowo opustoszało. W roku 1609, gdy przybyli tam pierwsi Europejczycy (Portugalczycy), zobaczyli tylko kilku samotnie żyjących mnichów buddyjskich.